Omdat de toekomst er niet vanzelf komt — waarom we verdergaan als Delta Instituut

"Als we willen dat alles blijft zoals het is, moet alles veranderen.”

‍- Giuseppe Tomasi di Lampedusa

‍

Het vraagstuk van technologie en innovatie

In de afgelopen decennia is technologie een steeds grotere rol gaan spelen in ons leven. Wie tegenwoordig zijn gegevens moet doorgeven aan de overheid, doet dat zelden nog via een brief of een balie. We gaan ervan uit dat de overheid 24 uur per dag digitaal bereikbaar is, en de meest ingewikkelde regelingen foutloos en op grote schaal uitvoert. De overheid is dus meer dan een collectie afspraken en wetten: het is de grootste technologie-operatie van Nederland. Of die operatie goed draait, bepaalt of burgers krijgen waar ze recht op hebben, en of uitgevoerd kan worden wat de politiek besluit.

Ook onze economie is sterk veranderd. De technologiesector is al meer dan 50 jaar de snelst groeiende industrie wereldwijd, wat weerspiegelt wordt in het feit dat bijna elk domein van onze samenleving er inmiddels op draait. Die technologische innovatie heeft ons welvaart gebracht, maar op veel vlakken ook steeds afhankelijker gemaakt van buitenlandse mogendheden en bedrijven.

In de afgelopen periode is dat laatste vraagstuk steeds urgenter geworden. Niet alleen omdat de wereld steeds verder deglobaliseert, maar ook omdat het belang van technologie alsmaar toeneemt. Met de opkomst van AI kan software steeds meer dingen die eerder niet voor mogelijk werden gehouden. De schaal en kunde van AI groeit in een ongeëvenaard tempo, en daarmee ook de snelheid waarmee het de oude economie vervangt.

Intussen heeft ook onze samenleving niet stilgestaan. Door vergrijzing lopen de zorgkosten op, stijgen de pensioenlasten en werken er steeds minder mensen per gepensioneerde. Als we onze verzorgingsstaat intact willen houden, is het noodzakelijk dat onze productiviteit toeneemt. Een innovatieve economie is daarvoor de enige structurele oplossing.

Het is daarom van existentieel belang dat wij van technologie en innovatie een Nederlandse kerncompetentie maken. Als we dat niet doen, lopen we vroeg of laat tegen de muur. Maar als we het wel doen, kunnen we een toekomst bouwen met brede welvaart, terwijl we grip houden op onze digitale infrastructuur en onze eigen waarden blijven bepalen.

Wij zijn optimistisch dat dat kan, en overtuigd dat dat moet.

Overtuigd dat dat kan, omdat we de Nederlandse geschiedenis kennen. Een geschiedenis met tal van voorbeelden van hoe we onszelf opnieuw moesten uitvinden, om daarna sterker terug te komen. Na een gestagneerde achttiende eeuw met de industriële revolutie, na de Tweede Wereldoorlog met de wederopbouw, en na de watersnoodramp met de Deltawerken. Periodes die bewijzen dat we bouwers zijn, en dat we als land in staat zijn om grote publieke werken te verzetten. En niet onbelangrijk: periodes die bewijzen dat vooruitgang de moeite waard is om voor te vechten, en zich kan vertalen in een hogere levensstandaard voor iedereen.

Wat we al hebben bereikt

In de afgelopen twee jaar hebben wij met Herprogrammeer de Overheid geprobeerd om mee te bouwen aan die visie. We schreven met de Kamercommissie voor Digitale Zaken een initiatiefnota voor een sterkere digitale overheid, waarvan veel ideeën in het regeerakkoord terechtkwamen. We zetten ons in voor de hervorming van inkoop bij het Rijk, om ervoor te zorgen dat de overheid toegang heeft tot een breed landschap van Nederlandse producten en diensten. En we werkten met overheidsorganisaties aan burgergerichte software, om te laten zien dat bouwen in multidisciplinaire teams tot goedkopere software en betere dienstverlening leidt.

Ook schreven wij mee aan het AI Plan, om Nederland beter voor te bereiden op de kansen en dreigingen die voortkomen uit AI. Daarin pleitten we onder meer voor een nationaal AI-onderzoekscentrum, het opbouwen van een AI-veiligheidsinstituut, en een Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie (NADI) dat technologische doorbraken kan forceren om de grootste maatschappelijke problemen op te lossen. Ook deze plannen kwamen in het regeerakkoord terecht.

En toch staan we pas aan het begin

Geen van deze dossiers is af. Sterker nog, het belang van deze dossiers is alleen maar toegenomen. Tot nu toe hebben onze donateurs ons in staat gesteld om dit werk belangeloos te doen. En dankzij deze donateurs kunnen we dit werk nu op nog meer thema's doorzetten. We gaan verder onder de naam Delta Instituut, om die bredere ambitie uit te drukken. 

Dat doen wij net even wat anders dan anderen. De mensen die ons kennen, weten dat we ons lastig laten categoriseren. We publiceren dingen, maar zijn geen journalisten. We spreken met de politiek, maar zijn geen lobbyisten. We bouwen mee met de ambtenarij, maar zijn geen consultants. Wat we wel zijn, is resultaatgericht. Niemand heeft wat aan mensen die vanaf de zijlijn roepen. Daarom doen we wat nodig is, totdat het werk is gedaan.

Maar dat kunnen we niet alleen. Daarom zoeken wij nog meer vooruitstrevende mensen die mee willen bouwen en bereid zijn om in de arena te stappen. Je kunt onze openstaande vacatures hieronder vinden.

Daarbij leggen wij de lat hoog, voor onszelf, voor de politiek en voor de overheid. Want de grootste problemen van deze tijd gaan we niet oplossen met klein denken. We moeten opnieuw durven kiezen om ambitieuze projecten aan te gaan en de overheid te ontketenen waar die is vastgelopen. We moeten ons inzetten om in de wereldtop mee te doen in wetenschappelijke en technologische innovatie. En we moeten zorgen dat dit resulteert in brede welvaart en een hoge levensstandaard, nu en over tien jaar.

De toekomst laat niet langer op zich wachten.

Namens het Delta Instituut, 

Onno Eric Blom